29 januari 2024: Verklaring over aftreden als voorzitter
Beste mensen. Ik vond dat ik jullie een verklaring schuldig was voor mijn plotselinge aftreden op 21 november. En dat ik die verklaring hier zou moeten geven. Dat vind ik nog steeds, maar ik ben er niet. Op mijn verzoek is het bestuur ermee akkoord gegaan dat mijn woorden worden voorgelezen.
Ik beperk me tot de hoofdlijnen. Ik wil niet verwikkeld raken in een discussie die misschien een onaangename wending neemt. Van begin af aan heb ik mezelf voorgehouden dat wát er ook mocht gebeuren, dit niet tot een scheuring in de kille mocht leiden.
Samen met de andere leden van het bestuur heb ik me er in de zes weken na 7 oktober voor ingezet dat de beveiliging van onze diensten en bijeenkomsten optimaal zou zijn. De besturen van de kille en van de Stichting De Dierense Sjoel zaten wat beleid betreft eensgezind op één lijn. Met elkaar – én met de adviseur van Bij Leven en Welzijn.
In de vergadering op 20 november hoorde en zag ik eigenlijk alleen boosheid. Geen sprankje steun voor het handelen van het bestuur dat ik vertegenwoordigde. Daar heb ik mijn conclusie uit getrokken.
In de loop van de zomermaanden had ik steeds meer plezier gekregen in het voorzitten van onze eerbiedwaardige kille. Ik heb me er ten volle voor ingezet. Ik heb er heel veel tijd aan besteed. Maar in november bleek dat ik er niet in slaagde de disbalans tussen de besturen van kille en sjoel énerzijds en het rabbinaat aan de andere kant, recht te trekken. Ik betreur dat. Ik vind het heel spijtig dat ik het nog geen vijf maanden heb volgehouden. Mijn opvolgster en de overige bestuursleden wens ik alle goeds.
20 november 2023, Buitengewone Ledenvergadering, via ZOOM
Beste mensen. Jullie zijn geschrokken van het bericht dat er een verschil van inzicht bestaat tussen de besturen van kille en sjoelgebouw enerzijds, en onze rabbinaal voorganger aan de andere kant. Ik begrijp dat.
We zijn getuige van verschrikkelijke gebeurtenissen en we zoeken daarom steun bij elkaar. Gebekvecht in eigen kring is dan wel het laatste dat je wilt meemaken.
Voor ons parnassim geldt dat evengoed. Ik was van plan jullie een feitenrelaas te geven over de afgelopen weken. Maar daar zie ik van af. Ik wil hier liever geen welles-nietes gedoe.
Op deze Buitengewone Ledenvergadering legt het bestuur aan jullie verantwoording af over ons handelen. Maar dit is geen Algemene Ledenvergadering, daarvoor gelden andere regels en dat was niet op zo korte termijn te realiseren. Er worden dus vanavond geen besluiten genomen. We willen met jullie in gesprek over de ontstane situatie. Een situatie van verschil van inzicht rond het thema veiligheid in en rond het sjoelgebouw. Tegelijk zal het bestuur onderzoeken of het nodig is een Algemene Ledenvergadering uit te schrijven.
Dat het verschil van inzicht met [M.S.] zo hoog is opgelopen, betreur ik in hoge mate. Onze kehilla heeft dat niet verdiend. Ik wil van onze kant alleen één essentieel punt toelichten, namelijk de reden waarom het bestuur geen surveillance-buiten het gebouw wil. Het bestuur baseert zich daarin op de adviezen van [Sj.K.], ervaren veiligheidsexpert van Bij Leven en Welzijn, gesteund door de directie van zijn organisatie.
Het bestuur is voor dergelijke surveillance moreel én juridisch aansprakelijk. Die aansprakelijkheid willen de bestuursleden niet aanvaarden. Zo simpel ligt het.
De veiligheid op de openbare weg is de verantwoordelijkheid van de burgemeester.
Dat jullie pas op 14 november bericht kregen, heeft een reden. Tot 10 november hebben wij ons er voor ingezet een conflict met [M] af te wenden. Maar die dag bleek binnen enkele uren dat wij het voorlopig moesten doen zonder rabbinaal voorganger, zonder chazan [O.Sh.], en, naar wij aannamen, zonder onderwijs door [G].
Op maandag 13 november hebben de parnassim wederom vergaderd. Het bestuur van de kille heeft in die vergadering besloten tot het uitroepen van deze Buitengewone Ledenvergadering. Tegelijk heeft het bestuur in die vergadering besloten voorlopig diensten te blijven organiseren met optimaal gebruik van de talenten binnen en buiten onze eigen kille. De organisatie is in handen gegeven van de voorzitter van de Commissie Eredienst.
Het verheugt me bijzonder dat zij samen met anderen er in is geslaagd om op zeer korte termijn enkele mensen bereid te vinden de dienst van 25 november te leiden.
Dat zijn [B.O.E.] en [D.D.] van onze buurgemeente Twente.
Ik wil er graag op wijzen dat er sinds 7 oktober een aantal evenementen in het sjoelgebouw heeft plaatsgevonden, georganiseerd door Joods Maatschappelijk Werk en door onze Evenementencommissie. Onze leden en anderen hebben die evenementen goed bezocht. Er was geen ‘buiten surveillance’. Incidenten, van welke aard dan ook, hebben niet plaatsgevonden.
Voor wat betreft de ‘deurdienst’ van onze eigen vrijwilligers: Ik kan melden dat Bij Leven en Welzijn op korte termijn in Dieren een training zal verzorgen van de leden van de deurpool. En voor álle leden van de kille komt er een aparte veiligheidsbewustzijn-training. Ik roep u op zich daar te zijner tijd voor op te geven.
Tenslotte dit. In de kwestie waarover we spreken gaat het over het verschil tussen veiligheid en veiligheidsgevoel. We kunnen daar lang en breed over van gedachten wisselen. Maar voorlopig hebben we andere dingen aan ons hoofd. Het bestuur blijft bereid om naar oplossingen te zoeken die voor ieder haalbaar en acceptabel zijn.
Dat is gedelegeerd aan de Commissie Veiligheid die vandaag heeft vergaderd.
Ik wil dus hier geen discussie over allerhande détails betreffende de veiligheidssituatie. Als jullie voorstellen hebben, stuur die dan per mail aan de commissievoorzitter. Ondertussen spreken we de wens uit om met onze rabbinaal voorganger, chazan en hoofd onderwijs, met elkáár door te gaan.
Ik geef nu eerst het woord aan [M.M.] om te rapporteren over de betrekkingen met de gemeente Rheden. Daarna aan secretaris [N.O.].
Een vriendelijk verzoek aan u allen. Laat de ander uitspreken en steek een hand op als je het woord wilt. En vooral: heb geduld.
25 september 2023, Jom Kipoer 5784: Inleiding Jizkor
Beste mensen. Kun je iets missen dat je nooit hebt gekend? Kun je iemand missen die je nooit hebt gekend?
Laat ik beginnen met drie mensen die bijna ieder van ons goed heeft gekend maar die ons in het afgelopen jaar zijn ontvallen, Arthur Trijbits zichrono livracha, Bart Mendelson zichrono livracha en Tons Katzenstein zichrono livracha. Zij worden node gemist.
Ik heb 4 Joodse grootouders die ik nooit heb gekend – maar die ik tóch altijd heb gemist. Samen hadden mijn óvergrootouders 24 kinderen. Ik had heel wat lievelingsooms en -tantes gehad kunnen hebben.
De zoektocht naar hen begon laat, pas 2010 toen ik 63 jaar was. Mijn ouders waren al lang overleden, in 1971 en 1989. Dit is de inleiding op Jizkor, dus laat ik hun namen noemen.
Mijn grootouders: Louisa Weijl uit Oldenzaal en Arnold de Leeuw uit Almelo; Julia ten Brink uit Denekamp en Adolf Löwenhardt uit Oberhemer. Voor allen: zichrono livracha.
De twee echtparen stierven ieder een gewelddadige dood, vlak na elkaar: Julia en Adolf op 11 oktober 1944 in Auschwitz; Louisa en Arnold twintig dagen later – – maar 20 dagen later – – hier niet ver vandaan, op de Veluwe. Samen met hun 29 jaar oude zoon Johan, naar wie ik nog geen drie jaar later ben vernoemd.
Ik ben natuurlijk niet alleen in dit levenlange gemis. Zoals ik zijn er velen, vooral onder de Joodse babyboomers. Het kan zelfs nog érger, want talloos zijn de slachtoffers van de sjoa die geen énkele nabestaande hebben.
Zij worden niet gemist. Er is niemand om hen te herdenken.
Genoeg over de sjoa en mijn eigen familie, mijn trots én mijn sores. Bij deze gelegenheid wil ik twee jonge mensen bij u aanbevelen die ik alléén ken ‘van horen zeggen’.
De eerste is de man die schuilging achter de codenaam “Messi”. Leonid Dmitrievitsj Krasnov, zichrono livracha. Hij was 35 jaar toen hij op 1 of 2 juli van dit jaar door een Russische granaat werd gedood.
Krasnov was één van de honderden Joodse soldaten die Oekraïne tegen de barbaren verdedigen. Leonid was afkomstig uit de grote Joodse gemeente van Dnipro, enig kind en zoon van Jelena Krasnova, hoofd van de Joodse school in die stad.
Een Oekraïens-Joodse soldaat, onderscheiden door de Joodse president van het land, gesneuveld voor Oekraïne en voor ónze vrijheid.
De ander is Emma Igual, zichrono livracha, uit Barcelona, mede-oprichtster en directeur van de humanitaire hulporganisatie ‘Road to Relief’. Emma’s Joodse grootmoeder, die zij goed heeft gekend, was de enige van haar familie die de Sjoa overleefde. Emma was 32 jaar toen zij op 9 september, twee weken geleden, werd getroffen door een Russische granaat.
Ruim anderhalf jaar had ze aan het Oekraïense oostfront de internationale hulporganisatie geleid die burgers en gewonde soldaten redt en evacueert. Ongeveer een kwart van de leden is Jood.
Emma’s belangrijkste motivatie om uit Spanje naar het font in Oekraïne te gaan was naar eigen zeggen het bewustzijn van het lot van haar familie in de Holocaust. Ze zei: “Ik vond dat ik mijn ervaring en mijn Joodse ethiek daar in de praktijk moest gaan brengen”
– – – – – –
Onze dagelijkse zorgjes en probleempjes verbleken bij de uitdagingen waarvoor wij ons in Europa gesteld zien. Een kwaadaardig agressief regime in het Oosten dat uit is op onderwerping van de rest van het continent. Oekraïne is nog maar het begin.
Een klimaatcrisis die niet meer te beteugelen lijkt te zijn.
In onze eigen kille hebben de laatste twee bne mitswa ([R.M] en A.Z.]) tikkoen olam projecten uitgevoerd.
Buiten onze kille, buiten de Joodse gemeenschap zien heel veel niet-Joodse jongeren tikkoen olam, de wereld een béétje beter maken, als een belangrijke opdracht… zonder dat zij het woord of het begrip kennen, laat staan de Joodse herkomst ervan. Dat is heel mooi, maar tegelijk lijkt tikkoen olam irrelevant geworden nu de wereld verbrandt en overstroomt.
Ik zeg: lijkt… Het is, vind ik, héél moeilijk geworden om nog optimist te zijn.
En toch. En toch pakte Leonid Krasnov, die jonge Joodse man uit Dnipro, de wapens op en ging Haman te lijf. En toch verliet Emma Igual het veilige Spanje en ging mensen redden aan het Oekraïense front.
Géén van ons heeft hen gekend, en toch:
Moge hun beider aandenken ons allen tot zegen zijn.
Ik wens jullie nog vele jaren toe, in goede gezondheid.
2 september 2023, Bij bar mitswa van A.Z.
Dames en heren, ….
8 juli 2023, restaurant De Waag, Doesburg, bij de jaarafsluiting.
Ik heb de afgelopen week mijn hoofd gepijnigd over twee vragen: hoe zal ik jullie aanspreken en wat zal ik zeggen?
Beste dames en heren, dat kan natuurlijk niet meer. Er zijn tegenwoordig meer soorten. Maar wat dan wel? Chaweriem en chawerot vind ik voor mij nogal aanmatigend, want wij kennen elkaar óf niet, of nog niet zo lang. Dus ‘vrinden’ wil ik jullie niet noemen. Even heb ik overwogen de NS te volgen en jullie als ‘beste reizigers’ aan te spreken, want zijn wij niet allemaal reizigers naar een vaststaande bestemming, en gaat het immers niet om de reis zelf? Ik denk dat ik toch maar mijn charmante voorgangster volg en jullie gewoon toespreek als ‘beste mensen’.
Beste mensen dus. Maar wat vertel ik jullie? Ik heb er een week over gepeinsd, tot me eergisteren een lichtje opging: ik vertel gewoon over mijzelf. Jullie hebben een nieuwe voorzitter en je zult je allicht afvragen wat voor vlees je in de kuip hebt. Zo bouw ik voort op de opsomming van stammen in parasja Pinchas die we vanochtend gelezen hebben. Welnu:
Ik ben het product van een stevige slagersdynastie. Mijn vader was slager in Almelo, mijn grootvader Arnold de Leeuw eveneens, en mijn grootvader Adolf Löwenhardt was slager in Dortmund. Een ook de overgrootvaders: Levi Löwenhardt, slager in Oberhemer in het Sauerland; Izak de Leeuw Azn., koosjer slager en poorser in Almelo; Herman Weijl, slager in Oldenzaal en Izaak ten Brink, slager, veehandelaar én kroegbaas aan de Brink in Denekamp. Ja, overgrootvader Ies ten Brink was slim, hij opende naast de slagerij een café waar de koehandel beklonken kon worden.
Zelf ben ik geen slager geworden. Ik heb mijn vader zien sappelen en ik zie nóg zijn handen vol verwondingen van de keren dat het mes tijdens het uitbenen was uitgeschoten. Hij adviseerde me om een ander vak te kiezen. Ik ging in 1964 naar Amsterdam en werd politicoloog en Ruslandkundige. In de jaren 1970 – 2002 was ik als Ruslandkundige werkzaam aan achtereenvolgens de Universiteit van Amsterdam ) het Oost-Europa Instituut), de Universiteit van Leiden (Instituut voor Oosteuropees Recht en Ruslandkunde) en Glasgow University in Schotland (Institute for Russian and East European Studies).
Ik kom dus voort uit vier grote, Joodse slagersfamilies. Groot, ja: er waren in de generaties van mijn overgrootouders gezinnen met elf, twaalf kinderen! En ik had dus toen ik in 1947 in Almelo geboren werd een heel grote familie kunnen hebben… maar er was bijna niets meer.
Mijn ouders hadden zich in 1938 verloofd en hebben de Holocaust in de onderduik doorstaan. In 1946 zijn ze getrouwd. Ze waren zwaar getraumatiseerd en mijn moeder Mimi de Leeuw zichrona liwracha was bang dat ‘het’ nog eens zou gebeuren. Ik herinner me nog goed de distributieradio in het najaar van 1956 – ik was negen jaar – toen mijn moeder grote angst had dat ‘het’ weer stond te gebeuren.
Daardoor ben ik opgevoed zonder Jiddisjkajt, zonder Jodendom. Gelukkig hebben mijn ouders onze Joodse identiteit nooit ontkent, maar aangemoedigd werd het niet. Mijn moeder weigerde me naar Joodse les te sturen – en bijgevolg heb ik pas op 1 oktober 2016 in de sjoel van Heemstede mijn bar mitzwa gevierd, een beetje aan de late kant. Toen ik daar enkele jaren eerder met het getal 613 werd geconfronteerd, zei me dat hoegenaamd niets, ik had géén idee. U begrijpt, ik heb in de afgelopen tien jaren heel veel bijgeleerd.
Het is daarom een grote eer jullie voorzitter te mogen zijn, en ik zal mijn best doen jullie vertrouwen in de komende jaren niet te beschamen.
